Cesc

Dit is de nieuwe Champions League

Vanaf het seizoen 2018/19 gelden er nieuwe regels voor deelname aan de Champions League. De grootste verandering is dat de bovenste vier landen op de coëfficiëntenlijst nu vier gegarandeerde startbewijzen krijgen, in plaats van dat hun nummers 3 en 4 nog kwalificatiewedstrijden moeten spelen. Nederland hoort al een tijdje niet meer bij de beste vier landen van Europa en dat betekent dat er voor Eredivisieclubs vanaf 2018 minder van de taart overblijft.

De UEFA heeft voor deze nieuwe opzet gekozen omdat er begin 2016 door topclubs als Juventus, Real Madrid en Barcelona werd geschermd met een Super League. Die clubs dachten er serieus over na om een gesloten competitie op te zetten waarvoor je je niet hoeft te kwalificeren, maar waarvoor je uitgenodigd wordt. De clubs zouden dan niet meer meedoen aan het Europese voetbal van de UEFA. Volgens KNVB-voorzitter en UEFA-vicevoorzitter Michael van Praag was er al een partij bereid om 250 miljoen dollar te investeren.

Het is voor de rest van de voetbalwereld niet voor te stellen, maar de eliteclubs vinden dat de Champions League in zijn huidige vorm te weinig opbrengt. In totaal keerde de UEFA vorig seizoen 1.35 miljard euro uit aan de 32 deelnemers, waarbij topverdiener Manchester City een slordige 84 miljoen pakte. De topclubs denken met een Super League jaarlijks een veelvoud hiervan te kunnen verdienen. Juventus’ president Andrea Agnelli verwoordde het begin 2016 als volgt: ‘Ondanks dat marktonderzoek ons leert dat er 1.6 miljard voetbalfans zijn tegenover 150 miljoen NFL-fans, is de Champions League slechts anderhalf miljard euro waard, tegenover 7 miljard voor de Super Bowl.’

De vergelijking tussen NFL en Champions League gaat totaal mank, maar Agnelli verwoordde met deze uitspraken wel de gevoelens die heersen bij de potentiële Super League-clubs. Om ze binnenboord te houden heeft de UEFA besloten om als compromis de grote landen meer gegarandeerde startbewijzen te geven. Dat kan je veroordelen of oneerlijk vinden. De voetbalbond heeft er op die manier wel voor gezorgd dat er sowieso nog tot 2021 sprake is van een Champions League.

schermafbeelding-2017-01-19-om-00-18-39
Andrea Agnelli (voorzitter Juventus) en Karl-Heinz Rumennige (voorzitter Bayern)

Rosenborg-effect
Omdat de overige 16 tickets over de 50 andere UEFA-landen moeten worden verdeeld wordt het voor clubs die niet uit Engeland, Spanje, Italië of Duitsland komen (veel) lastiger om de Champions League te halen. Het gat tussen de landen uit de top-4 en de rest van Europa zal alleen nog maar groter worden. Dat komt omdat er nog veel meer geld richting Champions League gaat in vergelijking met de Europa League, laat staan vergeleken met clubs die geen Europees voetbal spelen. Directeur van de Eredivisie CV Jacco Swart, zei erover in NRC: ‘Nu krijgen de 32 deelnemers van de Champions League samen pakweg 1,3 miljard euro, de 48 clubs van de Europa League 425 miljoen. Straks is dat 2 miljard om 500 miljoen.’

Het is een patroon dat moeilijk doorbroken kan worden: alleen de allerbeste clubs kunnen ver komen in de Champions League, zo enorme sommen geld verdienen en op die manier veel hogere salarissen en transfersommen betalen dan hun concurrenten. Dit wordt het Rosenborg-effect genoemd. Rosenborg werd tussen 1992 en 2004 dertien keer op rij kampioen van Noorwegen en werd door al die prijzen en het bijbehorende Europese voetbal dermate rijk dat het steeds de beste spelers van de concurrenten weghaalde. Deze situatie herhaalt zich de laatste jaren in Duitsland, Frankrijk en Italië; Juventus kocht deze zomer lachend Gonzalo Higuaín van concurrent Napoli en Bayern München haalde de afgelopen drie seizoenen Mario Götze, Robert Lewandowski en Mats Hummels op bij Borussia Dortmund.

Maar ook voor kleinere landen, zoals Nederland, zorgt het toernooi voor scheefgroei. PSV verdiende afgelopen jaar naar eigen zeggen 32.8 miljoen aan de Champions League en dat is een aanzienlijke 34.5% van hun totale omzet van 95 miljoen. Behalve de traditionele top-3 en AZ is er geen club in de Eredivisie die met hun totale omzet boven het CL-bedrag van PSV uitkomt.

Wat betekent de nieuwe opzet voor de CL-plekken van Nederland?
We zijn er in Nederland aan gewend geraakt dat de kampioen sowieso Champions League speelt. Dat gaat veranderen. In de oude opzet kreeg je als nummer 12 op de coëfficiëntenlijst een zekere poulefaseplek voor de CL. Voorafgaand aan dit seizoen was al duidelijk dat het een moeilijk verhaal zou worden voor Nederland om überhaupt 12e te blijven, maar nu in de nieuwe opzet slechts de kampioen van nummer 10 nog een gegarandeerde startplek krijgt, is een direct startbewijs al helemaal een utopie geworden.

De coëfficiëntenlijst van de UEFA wordt samengesteld door alle behaalde punten van een land bij elkaar op te tellen en vervolgens te delen door het aantal clubs dat actief was in dat seizoen. Zo haalde Nederland vorig seizoen met 6 clubs 34.5 punten. Gedeeld door 6 maakte dat de score in 2015/16 5.75 punten. Je krijgt zowel in de Champions League als de Europa League 2 punten voor winst en 1 voor een gelijkspel, en er zijn bonuspunten te halen voor het bereiken van volgende rondes. De punten van de afgelopen 5 seizoenen worden bij elkaar opgeteld om tot de eindstand te komen en te bepalen welke landen de meeste Europese tickets krijgen.

Op dit moment staat Nederland 13e op de lijst en waarschijnlijk blijft dat dit seizoen zo. Nummer 14 Griekenland (net als wij nog met twee clubs in de Europa League actief) staat op 1.76 punten achterstand en moet dus (omdat de punten door 5 worden gedeeld) minimaal 9 punten meer halen dan de Nederlandse clubs.

Nummer 12 Zwitserland is weliswaar met alle clubs uitgeschakeld in Europa, maar heeft een riante 3.412 voorsprong op Nederland. Om dat in te halen zullen we nog minimaal 18 punten binnen moeten sprokkelen. Als Ajax en AZ allebei met alleen maar winstpartijen naar de kwartfinales doorstoten is dit mogelijk.

Er bestaat ook nog een (hele) theoretische kans dat Nederland nog 11e wordt. Het verschil tussen Tsjechië en Nederland is 4.312 punten en omdat beide landen met vijf clubs actief zijn geweest komt dat neer op een gigantische 22 punten die ingehaald moeten worden. Als de enige overgebleven Tsjechische club Sparta Praag wordt uitgeschakeld zonder een wedstrijd te winnen en zowel Ajax als AZ beide wedstrijden in de 1/16e-, 1/8e en één potje in de 1/4e- finales winnen (en dus niet elkaar loten), kan Nederland nog over Tsjechië heen.

Alleen als dit extreem optimistische scenario werkelijkheid wordt speelt de kampioen van 2018 (waarschijnlijk) wel rechtstreeks Champions League. Dat is zo omdat de winnaar van de Champions League een gegarandeerd startbewijs voor het seizoen er na krijgt. Wanneer dat gebeurt schuift het directe ticket op van de 10e naar de 11e plaats. Gekeken over de laatste tien jaar was het acht keer zo dat de winnaar van de Champions League zich ook via de competitie had gekwalificeerd.

Overigens, als deze passages je een beetje afschrikken, geen zorgen. Het duurde ook lang om dit allemaal op te schrijven en te berekenen. De UEFA maakt de verdeling van deze tickets gewoon best lastig. Om het overzichtelijker te maken staan de drie scenario’s hieronder in een overzichtje:
schermafbeelding-2017-01-18-om-23-58-53

De nummer 2 van het Eredivisieseizoen 2017/18 moet dus waarschijnlijk drie rondes overleven om de groepsfase van de Champions League te halen, en de kampioen twee. Het roept de vraag op of 2018/19 het eerste Champions League-seizoen gaat worden zonder een Nederlandse deelnemer.

De enige verandering die voor Nederlandse (top)clubs wel gunstig is, is de manier waarop vanaf 2018 het clubcoëfficient vastgesteld wordt, die bepaalt welke pot een club toegewezen krijgt tijdens de loting. Clubs die ooit een Europees toernooi wonnen krijgen vanaf 2018 een bonus in hun clubcoëfficiënt. Voor clubs met een relatief grote historie als Ajax, PSV en Feyenoord is dat goed nieuws.

Dit wordt natuurlijk ook weer uit commerciële overwegingen gedaan. Een club als Dnipro Dnipropetrovsk (clubcoëfficiënt van 53.446) heeft de afgelopen vijf seizoenen beter gepresteerd dan AC Milan (clubcoëfficiënt van 46.999). Toch heeft de 1/8e finalewedstrijd AC Milan – Real Madrid veel meer commerciële waarde dan Dnipro – Real Madrid en dus is de UEFA gebaat bij een gunstige loting voor AC Milan in de groepsfase.

Mesut Özil maakt een goal tegen Ludogorets
Mesut Özil maakt een goal tegen Ludogorets

Geloofwaardigheid
Commercieel gedrocht of niet, tot en met 2021 kijkt vrijwel iedere voetballiefhebber nog naar de Champions League in zijn huidige vorm. In de praktijk zal er niet veel veranderen: des te verder het toernooi vordert des te meer wedstrijden tussen de usual suspects er te zien zijn. Aan het eind gaat Barcelona, Bayern München of Real Madrid er met de beker vandoor. Blijkbaar zorgt deze voorspelbaarheid voorlopig nog niet voor minder kijkers en toeschouwers. En net als het bestuur van de Premier League is het de UEFA niet te verwijten dat het meer dan een miljard kan krijgen voor de exploitatie van haar belangrijkste competitie.

Het is echter niet de primaire taak van een sportbond om zoveel mogelijk geld te verdienen. De basis van sport is dat iedereen op een gelijkwaardige manier strijd met elkaar levert en de beste uiteindelijk wint. Het Europese voetbal is de afgelopen tien jaar precies de andere kant opgegaan: in de drie nationale competities die eerder zijn genoemd en in de Champions League. En wanneer de belangrijkste prijs in het clubvoetbal een roterend speeltje van drie superclubs wordt terwijl de rest machteloos toekijkt, is dat op de lange termijn onmogelijk een goede zaak voor de populariteit en vooral de geloofwaardigheid van de sport.

Zoals altijd bij dit soort stukken is deze site van held Bert Kassies weer veelvuldig geraadpleegd.

Ronaldo neemt de laatste penalty in het CL-seizoen 2015/16
Ronaldo neemt de laatste penalty in het CL-seizoen 2015/16

 

Over 
Erik Elias (23) is oprichter van cesc.nl. In het dagelijks leven studeert hij aan de Haagse Hogeschool en geeft hij voetbaltraining. Heb je een vraag of opmerking over een artikel, of gewoon zin om over het spelletje te praten? Mijn inbox op Twitter staat open voor iedereen. Je kan ook een mailtje sturen naar info@cesc.nl