Cesc

‘Laptoptrainer’ is een frame waar de voetbalwereld heel snel vanaf moet

In de Bundesliga is al een tijdje een bijzondere trend gaande: er worden steeds meer voetbaltrainers aangesteld die zelf geen noemenswaardig verleden als profvoetballer hebben. In tegenstelling tot ex-profs die na hun loopbaan het trainersvak inrollen hadden ze geen enkele garantie op een baantje als cheftrainer in de Bundesliga. Als gevolg daarvan hebben ze zich (veel) meer verdiept in zaken als management, psychologie, tactiek, statistieken, data, video-analyse en voeding. Ze worden ‘laptoptrainers’ of ‘Konzepttrainers’ genoemd.

De Duitse oud-international Mehmet Scholl heeft die eerste term ooit bedacht. Hij zei in een interview met Der Spiegel in 2015 over de nieuwe generatie: ‘Ze hebben nooit op het hoogste niveau gespeeld en hebben geen idee wat er in een topspeler omgaat. […] Bij hen is tactiek het allerbelangrijkste. Het zijn laptoptrainers.’

We weten in Nederland niet wat een laptoptrainer precies is
Scholl bedoelde zijn uitspraken overduidelijk niet positief, maar de term is inmiddels een soort geuzennaam geworden. Het probleem is alleen dat we niet precies weten waarvoor. Hoewel er vanaf 2016 wel het één en ander over de laptoptrainer geschreven is in verschillende Nederlandse media, definieert elk medium de term net weer wat anders:

Trouw: ‘[Laptoptrainers] dragen die naam, omdat ze vaak zelf nooit op het hoogste niveau hebben gevoetbald, van alles cijfers bijhouden en onderzoeken wat die betekenen. Ze benaderen voetbal op een wetenschappelijke manier.’
Telegraaf: ‘Duitse trainers – gevoed door de opkomst van statistici en mathematici.’
Vice: ‘Gasten die zelf niet altijd prof zijn geweest en veel statistieken gebruiken.’
De Correspondent: ‘Relatief jonge trainers die geen noemenswaardige carrière als profspeler hebben gehad.’
VI: ‘Jong, extreem jong in sommige gevallen, ambitieus, welbespraakt, energiek en bereid af te stappen van de aloude voetbaldogma’s. Overal wordt een vraagteken achter geplaatst. Met hulp van wiskunde, psychologie en allerlei andere takken van wetenschap.’
PSV.nl: ‘Een generatie Duitse trainers zonder noemenswaardige profcarrière, maar mét een universitaire opleiding.’
NOS: ‘Relatief jonge trainers die niet per se een grote carrière als profvoetballer hebben gehad, maar die met hun wetenschappelijke benadering van de sport voor nieuwe inzichten kunnen zorgen.’
De Volkskrant: ‘Trainers die op het veld niets noemenswaardig hebben gepresteerd, gebruiken data om de trainingen te perfectioneren en hun ploegen te versterken – en met succes.’

Alles bij elkaar komen we dus uit op maar liefst acht net iets verschillende betekenissen voor één term en die brede definitie roept vragen op. Moet je per se Duits zijn? Of gaat het vooral om een universitair diploma? Moet je je verdiept hebben in statistieken? Of is tactiek het belangrijkst? Kan je ook een laptoptrainer zijn als je een 56-jarige Argentijn bent, Jorge Sampaoli heet, tactisch misschien wel de sterkste trainer ter wereld bent, 1000 uur video’s kijkt als voorbereiding op één wedstrijd en nooit een wedstrijd als profvoetballer speelde?

Omdat niemand dus precies weet wat het betekent is het woord ‘laptoptrainer’ op dit moment nog steeds een vaag containerbegrip. Dat betekent dat op het moment dat het woord valt in welke voetbaldiscussie dan ook in Nederland, mensen met elkaar aan het praten zijn over iets waarvan ze allebei een andere definitie kunnen hanteren. In dat opzicht zijn er overeenkomsten te trekken met de discussie over ‘winnaarsmentaliteit’.

Frank de Boer kijkt op een iPad
Frank de Boer kijkt op een iPad

Het gaat om veel meer dan statistieken en tactiek
Door alleen het onderdeel van de laptop eruit te pikken heeft Scholl een klassiek frame gecreëerd: dit zijn trainers die vanachter hun laptop hun koninkrijk besturen. Op deze manier valt een groot deel van wat deze trainers op alle andere vlakken doen weg. Serieuze media als De Volkskrant, Vice, de Telegraaf, Algemeen Dagblad en NOS gaan mee in dit frame en versterken in hun artikelen en columns dat het hier gaat om een soort wetenschappers met een trainingspak aan. De gemiddelde voetballiefhebber, die zich via dit soort media informeert, krijgt op deze manier een vertekend beeld van misschien wel de belangrijkste ontwikkeling op trainersgebied in Europa van de laatste tien jaar.

Door de nieuwe generatie coaches ‘laptoptrainers’ te blijven noemen wordt de aandacht afgeleid van waar het echt om gaat in coaching: gedragsbeïnvloeding van zowel een individu als een groep. En hier blijkt nou juist deze generatie nieuwe trainers behoorlijk sterk in te zijn. Als je je verdiept blijkt namelijk dat het stuk voor stuk peoplemanagers zijn die veel meer bezig zijn met het aansturen mensen dan met het bedrijven van wetenschap:

Thomas Tuchel (Dortmund) vertelt in dit YouTube-filmpje een half uur lang over zijn managementstijl en daarin komt zowel zijn wetenschappelijke kant als zijn rol als manager naar voren. Zo stelde hij bij zijn eerste klus als trainer bij Mainz vanwege een totaal verziekte teamsfeer meteen strikte regels in over de manier van begroeten en hoe laat de spelersgroep aan tafel moest zitten bij het eten.
Martin Schmidt (Mainz) hield een paar van de eetregels die Tuchel bedacht in stand en liet de spelers in de winterstop een 2.700 meter hoge berg beklimmen om ze te laten overnachten in tenten, om zo het groepsgevoel te versterken.
Jürgen Klopp (Liverpool) geeft aan dat zijn werkwijze voor 70% uit teambuilding en voor 30% uit tactiek bestaat. Dat weten we dankzij zijn Nederlandse assistent Pepijn Lijnders, zelf ook een innovatieve en jonge coach.
Julian Nagelsmann (Hoffenheim) had precies diezelfde 70-30 quote en zei verder: ‘Het is zo interessant om 22 of 23 individuen in een groep te hebben die je als coach allemaal dezelfde kant op moet laten gaan. Dat is waarom ik er van hou. Je moet leren omgaan met elke speler en zorgen dat hij gemotiveerd blijft.’ Hij laat spelers dermate moeilijke voetbaltrainingen doen dat de wedstrijd een makkie lijkt te worden, een methode die Tuchel ook toepast.
David Wagner (Huddersfield) liet spelers voor aanvang van het seizoen een paar dagen afgesloten van de buitenwereld in tenten slapen in Zweden. Ze moesten zelf hun eten regelen. Wagner zei tegen de spelers dat als ze honger hadden, ze een vis moesten vangen en als ze het koud hadden ze een vuurtje moesten maken.

Alle coaches die hier genoemd worden lijken dus niet alleen over een hoop wetenschappelijk inzicht te beschikken, maar ook over een hoog EQ en leiderschap om die inzichten ook daadwerkelijk om te zetten in dingen waar hun spelers iets mee kunnen. Ze durven af te wijken van de norm en zijn dus niet per se laptoptrainers, maar eerder managers die durven te innoveren en dat niet alleen met tactieken en statistieken doen, maar op álle vlakken.

Ook media als De Correspondent en Voetbal International, die de nieuwe soort trainers in hun artikelen in een veel bredere context plaatsen, helpen door het gebruiken van de term ‘laptoptrainers’ mee met het in stand houden van het frame. In feite schrijven deze twee media positief in hun artikelen over de managementkwaliteiten en vernieuwingsdrang van de trainers en niet het feit dat dit wordt ondersteund met veel statistieken, data en video-analyse. Maar omdat het zo’n mediagenieke term is (geworden), zie je in de kop van elk stuk dat hierover gaat toch weer de term ‘laptoptrainers’ terugkomen.

Iedere trainer is een laptoptrainer
Ten slotte nog dit: het is belachelijk om een laptop in 2017 weg te zetten als een innovatief middel. De hele voetbalwereld, letterlijk de hele voetbalwereld, gebruikt inmiddels één of meerdere laptops om een elftal beter te laten spelen. Peter Bosz bekijkt de beelden van zijn ploeg soms al in de bus naar huis. Sam Allardyce, op het eerste gezicht de belichaming van een ouderwetse en conservatieve voetbaltrainer, werkt al sinds 2003 met statistieken, video-analyse en data. Eddie Howe (Bournemouth) monteert iedere week hoogstpersoonlijk de sterke en zwakke momenten van zijn spelers aan elkaar zodat ze er van kunnen leren. PSG-trainer Unai Emery is een maniak als het aankomt op video-analyse. Pep Guardiola idem.

Alles bij elkaar genoeg redenen om afstand te doen van de term ‘laptoptrainer’. Het is zoals gezegd een mediagenieke term die het ongetwijfeld goed doet om de clicks op een artikel te verhogen, maar echt inhoudelijk is het niet en daarnaast stelt het de werkzaamheden van trainers die tot de groep behoren in het verkeerde daglicht. ‘Laptoptrainers’ zijn echt veel meer dan trainers met een laptop. Laten we de term vanaf nu niet meer gebruiken. En iets beters verzinnen.


Alle afbeeldingen op cesc.nl zijn afkomstig van YouTube, tenzij anders aangegeven. Voor dit artikel is gebruik gemaakt van de kanalen van Borussia Dortmund en Ajax

schermafbeelding-2017-03-07-om-23-47-27
Nagelsmann (l) en Tuchel (r) op een persconferentie
Over 
Erik Elias (23) is oprichter van cesc.nl. In het dagelijks leven studeert hij aan de Haagse Hogeschool en geeft hij voetbaltraining. Heb je een vraag of opmerking over een artikel, of gewoon zin om over het spelletje te praten? Mijn inbox op Twitter staat open voor iedereen. Je kan ook een mailtje sturen naar info@cesc.nl