Cesc

Winnaarsmentaliteit is niet hetzelfde als ‘winning mindset’

Het is het stokpaardje van Hans van Breukelen: winning mindset. Tijdens elk media-optreden van de technisch directeur van de KNVB komt dit begrip wel een keer terug. De td van Oranje begint dan over Sergio Ramos, ‘een speler die meteen laat weten dat hij er is’, of praat met een verbeten gezicht en zwaaiende armen over Laufpensum en Kampfgeist. Maar wat staat er precies over dit begrip in het rapport Winnaars van Morgen? En geeft dit rapport antwoord op de vraag hoe we van de nieuwe lichting Nederlandse talenten echte winnaars gaan maken?

Voetbalcongres
Om de terugval van het Nederlandse (club)voetbal tegen te gaan, organiseerde de KNVB eind 2014 voor het eerst in haar geschiedenis een nationaal voetbalcongres. Vrijwel de gehele voetballerij werd uitgenodigd in De Galgenwaard en mocht daar zijn zegje doen over hoe het beter moest. Het leverde een stortvloed aan meningen op: Ricardo Moniz zei dat er meer met de Wiel Coerver-methode getraind moest worden, Johan Cruijff liet optekenen dat ‘je voetbalt met je hoofd en je loopt op je benen’ en heel veel mensen hadden het over ‘winnaarsmentaliteit’. Na een lange dag kwam het congres tot de volgende 11 speerpunten:
schermafbeelding-2016-12-15-om-15-23-48

Vervolgens werd er voor elk speerpunt een eigen projectgroep opgericht. Hierin werd door verschillende experts samengewerkt om de speerpunten uit te werken tot concrete aanbevelingen. In het geval van het speerpunt 1 waren dit onder anderen de in opspraak geraakte Rini Stoutjesdijk en Hans van Breukelen zelf. Het werk van al deze projectgroepen samen leidde na een kleine anderhalf jaar tot het rapport Winnaars van Morgen. Bovenaan de lijst stond de eerder genoemde ‘winnaarsmentaliteit’. Het congres had daar eind 2014 zoals gezegd behoorlijk de mond vol van.

Bert van Oostveen: ‘Hollandse School koppelen aan winnen.’
Mark van Bommel: ‘Mooi voetbal is niet genoeg. (…) Het gaat erom dat je met dat mooie voetbal moet winnen.’
Guus Hiddink: ‘We vergeten een wedstrijd te killen.’
Danny Blind: ‘Wij moeten iets meer winnaar willen zijn.

Al deze uitspraken hebben één gemeen met elkaar: niemand maakt concreet wat het woord winnaarsmentaliteit nou precies inhoudt. Betekent dat bewust een tweede bal in het veld schieten op het moment dat de tegenstander wil counteren? Moeten Nederlandse (jeugd)ploegen vaker bij een voorsprong de bus parkeren en ballen het stadion uit schieten? Gaat het om dat soort kleine slimmigheden of is het iets nog veel breders? ‘Winnaarsmentaliteit’ is een containerbegrip; zonder duidelijke afbakening van wat het nu eigenlijk precies inhoudt kan je er niet op een constructieve manier over praten.
schermafbeelding-2016-12-15-om-16-02-42
Diego Simeone wordt weggestuurd vanwege de tweede bal in het veld. Bron: YouTube.com / Video Booz

Winning mindset
Toen het rapport in mei 2016 na anderhalf jaar werk verscheen werd er niet meer gesproken van ‘winnaarsmentaliteit’ maar van een ‘winning mindset.’ Volgens het rapport ‘een afgeleide van de groeimindset’. De groeimindset (in het Engels ‘growth mindset’) is binnen de jeugdopleidingen van BVO’s in Nederland een redelijk bekend begrip. Het is een instrument om voetballers beter te maken en er wordt al actief mee gewerkt binnen de jeugdopleidingen van onder meer ADO Den Haag, AZ en De Graafschap.

Marco van der Heide, die samen met Bart Heuvingh, topsportbegeleider van AZ, een boek over het stimuleren van een groeimindset schrijft, verwoordt het als volgt: ‘Een groeimindset is in het kort het geloof in de ontwikkelbaarheid van talent en vaardigheden. Spelers die daar relatief sterk in geloven, vertonen veel vaker gedrag dat hun ontwikkeling ten goede komt. Ze doen beter hun best, vragen de trainers vaker om hulp en advies en zijn eerder geneigd door te zetten als het tegenzit. Daarmee vormt een groeimindset een belangrijke basis voor talentontwikkeling.’

Spelers met een groeimindset geloven dus dat talent te ontwikkelen is en dat ze overal beter in kunnen worden als ze daarvoor hun best doen, op de juiste manier leren en fouten durven te maken. Spelers met een statische mindset zijn daarentegen veel meer bezig te laten zien over hoeveel talent ze beschikken, omdat ze denken dit talent niet of nauwelijks te kunnen ontwikkelen. Het stimuleren van een groeimindset is dus een belangrijk middel om spelers beter te maken. Niet voor niets kreeg dit dan ook een plek in het rapport Winnaars van Morgen.

Verschillende dingen
Maar is een groeimindset ook hetzelfde als een winning mindset? Van der Heide hierover: ‘In het topvoetbal is het uiteindelijke doel om zoveel mogelijk wedstrijden te winnen. Door een groeimindset te stimuleren, daag je spelers uit iedere dag een beetje beter te worden, waardoor spelers voetbalhandelingen beter onder de knie krijgen en op lange termijn meer kans maken op de winst. Ontwikkeling leidt dus uiteindelijk tot meer winnen.’

Ook op de korte termijn staat een groeimindset aan de basis van winnen, vindt Van der Heide. ‘Dan heb je het meer over de vraag: ‘Wat kunnen we nu doen om deze wedstrijd of dit trainingspartijtje te winnen?’ Dan heb je het met name over de keuzes die de spelers maken. Blijven we drukzetten of zakken we in? Willen we de voorsprong verdubbelen of de bal in de ploeg houden om daarmee tijd te winnen? Om spelers te ontwikkelen in het maken van zulke keuzes helpt het enorm als er een cultuur aanwezig is waarbij er wordt geloofd in ontwikkelbaarheid. Ook in het maken van de juiste keuzes om de kans op winnen te vergroten kan iedere speler zich namelijk ontwikkelen.’

Toch vindt Van der Heide de woordkeuze van de KNVB niet optimaal. ‘De KNVB spreekt van een winning mindset en bedoelt daar eigenlijk een groeimindset mee. Terwijl het twee verschillende dingen zijn. Geloof in ontwikkelbaarheid vergroot op korte en lange termijn de kans op winnen, maar is niet hetzelfde. Een groeimindset vormt de basis voor een winning mindset. Dat maakt het gebruik van die laatste term verwarrend.’

Een woordvoerder van de KNVB laat per mail over dit onderwerp weten: ‘Om spelers en hun winnaarsmentaliteit te ontwikkelen, moeten we zorgen dat zij een groei-mindset creëren’. Ook hier blijkt uit dat de groeimindset een middel is om een winnaarsmentaliteit aan te leren. Maar hoe dat dan precies gedaan gaat worden, is bijna twee jaar na het congres nog steeds niet duidelijk.

Meer vragen dan antwoorden
Het was vanwege deze onduidelijkheden interessant geweest om eens te praten met iemand uit de projectgroep die speerpunt 1 heeft uitgewerkt. Helaas is het niet openbaar gemaakt welke experts er precies in deze projectgroep zaten. De KNVB maakte ons middels een woordvoerder duidelijk dat de leider van de projectgroep op dit moment ‘de prioriteiten elders heeft liggen’ en er geen gesprek mogelijk was.

Dit heeft als gevolg dat er een hoop vragen blijven staan. Hoe gaan de Nederlandse jeugdtrainers nou echt concreet die winnaarsmentaliteit ontwikkelen bij hun spelers? Denkt de KNVB met een groeimindset echte winnaars op te leiden? Waarom is eigenlijk voor de term winning mindset gekozen? Wat was de rol van Rini Stoutjesdijk in het proces? Snapt de KNVB dat er verwarring kan ontstaan door de groeimindset te presenteren als winning mindset?
schermafbeelding-2016-12-15-om-17-19-30
Andries Jonker (r) in gesprek met Mark van Bommel (midden) op het voetbalcongres eind 2014. Links Jaap Stam. YouTube.com / KNVB

Wat rest is zoeken naar antwoorden in Winnaars van Morgen, maar ook dat biedt geen soelaas. Wie het rapport er bij pakt, leest op pagina 84: ‘De vraag is wat we onder winnaarsmentaliteit verstaan. Uit gesprekken die met het werkveld zijn gevoerd blijkt dat vrijwel geen enkele BVO dit thema concreet beschreven heeft binnen het opleidingsprogramma en structureel aandacht besteedt aan dit onderdeel. Intrinsieke motivatie en het nemen van eigen verantwoordelijkheid worden door het werkveld echter wel gezien als twee van de belangrijkste kwaliteiten voor spelers om zich door te ontwikkelen.’

Lees dit nog even goed en besef dan hoe vreemd deze passage eigenlijk is. Er wordt eerst ruiterlijk toegegeven dat clubs en de KNVB eigenlijk niet goed weten hoe je een speler winnaarsmentaliteit moet bijbrengen. Het benoemen van een probleem is een prima start om een probleem op te lossen. In dit fragment wordt echter na het benoemen van het probleem (‘we weten niet hoe we een speler winnaarsmentaliteit bij moeten brengen’) overgegaan met het uitwerken van een heel ander punt (‘spelers die doorbreken doen dat vaak omdat ze over een groeimindset beschikken’). Natuurlijk een belangrijke constatering, maar geen antwoord op de vraag: wat is winnaarsmentaliteit en hoe gaan we dat de spelers aanleren?

Een wedstrijd ten koste van alles willen winnen is namelijk niet hetzelfde als jezelf ontwikkelen als (prof)voetballer. Terwijl het om twee fundamenteel andere dingen gaat, wordt er in Winnaars van Morgen gedaan alsof dit hetzelfde is. Het woordje ‘groeimindset’ wordt daarbij zelfs gepresenteerd als ‘winning mindset’ om minder opvallend te maken dat de echte vraag van 15 december 2014 niet beantwoord wordt in het rapport.

schermafbeelding-2016-12-15-om-16-19-11Hans van Breukelen in zijn tijd bij PSV. De keeper stond bekend als iemand met een ijzeren winnaarsmentaliteit. Bron: YouTube.com / PSV
De afbeelding onder de kop is afkomstig van YouTube.com / KNVB

Over 
Erik Elias (23) is oprichter van cesc.nl. In het dagelijks leven studeert hij aan de Haagse Hogeschool en geeft hij voetbaltraining. Volg Erik op Twitter @erikeIias