Cesc

Waarom 3-4-3 spelen voor Ajax zelfmoord is tegen PSV

Ajax treedt de laatste anderhalve wedstrijd aan in een ongebruikelijke formatie: 3-4-3, met een vierkant op het middenveld. Deze variant werd voor het eerst gebruikt in de laatste 25 minuten van de uitwedstrijd tegen Heracles Almelo. Ajax verloor daar punten en trainer Marcel Keizer liet zijn ploeg daarna niet één keer meer zo spelen, tot anderhalve week geleden dus, na rust tegen Roda JC.

Ajax won in deze formatie na een overtuigende tweede helft onder aanvoering van Frenkie de Jong met 5-1 van Roda, maar speelde met 3-3 gelijk bij FC Twente. De Amsterdammers mochten zich in Enschede met een puntje nog gelukkig prijzen; Twente had op basis van de kansen verdiend om te winnen. De Tukkers schoten 19 keer op goal, waarvan 7 keer van binnen het 5-meter gebied. Ajax kreeg dit seizoen nog niet één keer eerder zoveel schoten tegen in een Eredivisiewedstrijd.

Wat ging er voor Ajax allemaal mis in de 3-4-3 tegen FC Twente?

In balbezit
Tegen Roda JC kreeg Ajax de bal veel makkelijker op de helft van de tegenstander dan tegen FC Twente. De twee ploegen kozen voor een iets andere aanpak tegen de 3-4-3 van Ajax. Roda deed dit in een 4-4-2 met een vlak middenveld, waardoor afwisselend Frenkie de Jong of Lasse Schöne tussen of naast de aanval en het middenveld van Roda in balbezit kon komen, om daarna het spel naar voren te verplaatsen. Tegen Twente was dit voor Schöne en De Jong moeilijker, omdat trainer Gertjan Verbeek niet koos voor zonedekking, maar zijn ploeg had geïnstrueerd om alle middenvelders van Ajax over het hele veld te volgen. Hier is dat goed te zien:

AjaxTwente343.Streamable1 – Streamable

Check out this video on Streamable using your phone, tablet or desktop.

Marcel Keizer heeft al vanaf zijn eerste maand als Ajax-trainer aangegeven dat hij graag door het midden wil opbouwen, om dan pas later via de zijkanten of door het midden tot gevaar te komen. 3-4-3 is hier in theorie een perfecte formatie voor, omdat je zonder backs speelt, maar wel een middenvelder extra hebt. Door de strakke mandekking van Twente was het echter voor Eredivisiebegrippen druk in de as van het veld en moest Ajax regelmatig naar de zijkant uitwijken. Dit kwam het spel niet ten goede.

Omdat de middenvelders in een vierkant staan opgesteld, moeten deze sowieso steeds in beweging zijn om aanspeelbaar te zijn. Als je in je basispositie blijft staan blokkeer je elkaars lijn om aangespeeld te worden. Tegen Twente leverde dit af en toe problemen op, met name aan de rechterkant waar de passing stroef verliep en Veltman, Schöne, Van de Beek en Neres elkaar veel minder goed vonden dan hun teamgenoten aan de linkerkant.

In tegenstelling tot Peter Bosz geeft Marcel Keizer zijn middenvelders en buitenspelers de vrijheid om hun posities flexibel in te vullen, en dat was nu niet anders. Het gevolg hiervan is dat er dit seizoen bij vlagen leuke combinaties te zien zijn met veel beweging en veel spelers rond de bal, maar (en zeker in deze relatief nieuwe formatie) ook heel veel situaties waarin de man aan de bal niet genoeg spelers om zich heen heeft om de bal aan kwijt te kunnen. Hier waren tegen Twente ook weer legio voorbeelden van.

Ajax343veldbezetting – Streamable

Check out this video on Streamable using your phone, tablet or desktop.

Ondanks de bij vlagen matige veldbezetting en het soms (als gevolg hiervan) gebrekkige positiespel creëerde Ajax tegen FC Twente met 26 schoten 2.17 expected goals, genoeg om de meeste Eredivisiewedstrijden te winnen. Over het algemeen was Frenkie de Jong (die zich steeds verder liet terugzakken) de middenvelder die er voor zorgde dat de bal op de helft van de tegenstander kwam en was Hakim Ziyech, ondanks zijn vele balverlies, verantwoordelijk voor het stichten van Ajax’ gevaar op de helft van de tegenstander.

Je zou dus alles bij elkaar genomen kunnen zeggen dat de Amsterdammers in balbezit een voldoende scoorden. Zonder bal was het spel van de Amsterdammers veel minder sterk.

Zonder bal
3-4-3 met vier echte middenvelders en drie echte aanvallers is een hele aanvallende formatie. De driemansdefensie is in de topcompetities in opkomst, maar dat is vooral omdat er zonder bal dan met een verdediger extra kan worden gespeeld. Door snel te schakelen aan met name de zijkanten wordt dan van een 3-4-3 of 3-5-2 in razend tempo een 5-4-1 of 5-3-2 gemaakt.

Bij Ajax gebeurt dat de laatste anderhalve wedstrijd totaal niet. De drie verdedigers blijven ook zonder bal met z’n drieën verdedigen, de vier middenvelders volgen een mannetje op het middenveld en de aanvallers blijven voorin. Dit is een goed plan als je door middel van hoge druk snel de bal weer in bezit hebt, maar als dat niet gebeurt, schiet je jezelf enorm in de voet.

Hét handelsmerk van Ajax onder Peter Bosz was precies dit: druk zetten na balverlies. Marcel Keizer zegt in interviews vaak dat hij dat ook wil doen, maar in de praktijk is dit nog niet terug te zien. Een gevolg van het eerder genoemde feit dat Keizer zijn spelers veel vrijheid geeft om van positie te wisselen, is dat deze posities niet altijd goed bezet zijn. Dit is niet alleen een probleem in balbezit, maar juist ook op het moment dat de bal verloren wordt. Op het moment dat dat gebeurt is er namelijk niemand in de buurt om druk op de bal te zitten. In combinatie met het ontbreken van vleugelverdedigers bij Ajax is dat een dodelijke combinatie.

Ajax doet op dit soort momenten dus eigenlijk iets heel raars: het zet én geen druk op de bal én trekt zich niet terug om een stabiele organisatie te vormen. Dit betekent in de praktijk dat de Twente-spelers in de omschakeling of zelfs nog ver daarna keer op keer de mogelijkheid hebben om de bal naar de zijkanten te spelen, waar niemand staat. De middenvelder van Ajax die op dat moment het dichtst bij staat, of soms zelfs een buitenspeler, verschijnt dan als links- of rechtsback. Dit heeft uiteraard ook weer gevolgen voor de organisatie van de rest van het elftal. Omdat er altijd gereageerd wordt op een loopactie van een tegenstander is de Ajacied in kwestie altijd te laat.

Verdediging Ajax tegen Twente – Streamable

Check out this video on Streamable using your phone, tablet or desktop.

Het idee van veel spelers opstellen die niet goed zijn in op eigen helft verdedigen is dat ze niet veel op eigen helft hoeven te verdedigen. In deze formatie moeten ze dat voorlopig vaak wel. Een middenveld met zoveel spelers die vooral met de bal heel sterk zijn kan dus vooral functioneren als je zelf veel de bal hebt. Dit werd vooral duidelijk in de eerste 20 minuten na rust. Ajax kon de bal toen nauwelijks in de ploeg houden en werd door Twente grotendeels op eigen helft vastgezet. De Amsterdammers hadden in die periode slechts 45% balbezit en incasseerde in die periode maar liefst 8 schoten. Twente scoorde toen ook twee goals.

Ajax – PSV
De conclusie is simpel: in deze 3-4-3 aantreden tegen een PSV-voorhoede met Lozano, Bergwijn en Locadia lijkt op zelfmoord. Ajax is vooral zonder bal nog lang niet ver genoeg om deze lastige formatie tegen een topploeg als PSV goed te laten functioneren. De enige manier waarop Ajax in deze 3-4-3-formatie een kans heeft om van PSV te winnen is door wél hoog druk te zetten op de tegenstander en de Eindhovenaren zo veel mogelijk op eigen helft te houden. Het is echter onmogelijk om een tegenstander 90 minuten lang op eigen helft op te sluiten. Op het moment dat PSV, net als Twente vaak deed, een bal naar de zijkant speelt zal de Ajax-defensie de 1v1-duels met Lozano, Bergwijn en Locadia goed moeten doorstaan.

De vraag is of het zo ver komt. Als je tegen FC Twente (de nummer 17 van de Eredivisie) al zoveel kansen weggeeft heeft het rationeel gezien geen enkele zin om tegen de koploper (met de nummer 1, 2 en 6 van de topscorerlijst in de gelederen) dezelfde tactiek te hanteren. Marcel Keizer zal diezelfde conclusie trekken en met vier verdedigers starten aanstaande zondag. Als hij later in het seizoen besluit om weer eens 3-4-3 te gaan spelen is het interessant om te zien of er verbetering zit in de punten die mis gingen tegen FC Twente en in mindere mate Roda JC.

De statistieken uit dit artikel zijn afkomstig uit het artikel van Ajax Life, WhoScored en @11tegen11. Ajax Life plaatst tegenwoordig na elke wedstrijd een best wel interessant artikel op basis van statistieken met passmaps en expected goals.

Over 
Erik Elias (24) is oprichter van cesc.nl. Behalve met afstuderen verder vooral bezig met Between the Posts, een Engelstalige website over voetbaltactiek. Ook maakt hij met twee vrienden een voetbalpodcast. Heb je een vraag of opmerking over een artikel, of gewoon zin om over het spelletje te praten? Stuur een berichtje op Twitter! Je kan ook een mailtje sturen naar info@cesc.nl