Cesc

Met deze tactiek won België (met heel veel mazzel) van Brazilië

Sinds het WK 1966 had geen ploeg op het WK voetbal meer balcontacten in de zestienmeter van de tegenstander dan Brazilië gisteravond. De Rode Duivels kregen in totaal 27 schoten tegen. Maar Brazilië – België van gisteren was ook: vlijmscherpe counters met telkens 3-tegen-3-situaties in de omschakeling en een excellerende Kevin de Bruyne, Eden Hazard en Romelu Lukaku. Wat is nou het verhaal achter deze historische overwinning?

Formatie en speelwijze
Brazilië speelt al het hele WK in een 4-3-3 met de punt naar achteren op het middenveld. De ploeg neemt weinig risico in de opbouw, houdt in de aanval altijd veel mensen achter de bal en gokt op individuele kwaliteit en counters om tot goals te komen. Het was op dit WK een voorspelbare, zeer effectieve ploeg die in alle vijf wedstrijden die het speelde in Rusland nauwelijks iets weggaf. Onder leiding van Coutinho en Neymar had het daarnaast altijd meer en betere kansen dan de tegenstander. (1, 2, 3, 4, 5.)

In de eerste helft probeerden de Rode Duivels het degelijke Brazilië op deze manier te bestrijden:

Opbouw Brazilië
schermafbeelding-2018-07-07-om-03-55-00
Als Brazilië aan het opbouwen is, wordt er door België een 4-3-3 gevormd met twee lijnen van drie. Het doel hiervan is om het centrum van het speelveld dicht te houden en Brazilië naar de zijkanten te dwingen. Dit is vergelijkbaar met het middelhoge blok van FC Utrecht en Ajax onder Erik ten Hag. Opvallend hierbij is welke spelers op welke plekken worden gebruikt. Middenvelder De Bruyne staat in deze 4-3-3 als spits opgesteld, Romelu Lukaku als rechtsvoor, terwijl buitenspeler Nacer Chadli één van de middenvelders is. Later in de wedstrijd wordt duidelijk waarom België-coach Roberto Martínez voor deze bezetting heeft gekozen.

Als het de Brazilianen toch lukt om Fernandinho of Paulinho te bereiken tussen deze twee linies van drie verleent Chadli of Marouane Fellaini agressieve pressing op de bal, zodat het spel niet naar voren kan worden verplaatst. Bij spelmaker Philippe Coutinho wordt dit nagelaten, vermoedelijk omdat hij te goed is in het uitspelen van tegenstanders en België het niet erg vindt als Brazilië via de linkerkant opbouwt. Hierboven is een kaartje te zien met hoe dit er in de theorie uitziet, hieronder een afbeelding uit de praktijk.

schermafbeelding-2018-07-07-om-03-58-03Op deze manier werd geprobeerd om de opbouw van Brazilië te bemoeilijken. Wanneer Brazilië wel op de helft van België weet te komen, komt het ware plan van Roberto Martínez boven water.

Aanval Brazilië
Zodra Brazilië er wel in slaagt om op de helft van België te komen, wordt duidelijk waarom de voorste linie van de Belgen bestaat uit De Bruyne, Lukaku en Hazard. Zij worden namelijk zodra Brazilië aanvalt ontheven van hun verdedigende taken. Lukaku blijft staan als rechtsbuiten en laat Marcelo lopen, Hazard doet hetzelfde op links met Fagner. De Bruyne zakt ook een stuk in, maar houdt zich vooral bezig met goed gepositioneerd staan voor als België de bal weet te veroveren, zodat hij de eerste aanvaller in de omschakeling kan zijn. Hierdoor ontstaat er op eigen helft een 4-3-1-2, waarbij zeven spelers van België gaan proberen om één van de meest creatieve landen van dit WK af te stoppen.
4312Dat is een stuk riskanter dan het klinkt. De meeste ploegen kozen tegen een topland als Brazilië voor een 4-1-4 blok of een 5-4 blok op eigen helft, met één spits op een eiland voorin. In de groepswedstrijden werd het drietal Coutinho, Marcelo en Neymar daarom vaak geconfronteerd met vier of vijf tegenstanders om uit te spelen. België kiest voor een 4-3 blok en durft het dus wél aan om 3v3 te spelen aan de linkerkant, en 2v2 aan de andere kant.

Het is gedurfd van Martínez, die als trainer enorm beïnvloed is door Johan Cruijff. In zijn jeugd was de Catalaan namelijk goed bevriend met Jordi Cruijff, de twee beschouwen elkaar als broers. Johan Cruijff schrijft in zijn boek Voetbal in hoofdstuk 23: ‘Het kan gebeuren dat de tegenstander met een back speelt die vaak diepgaat. (..) Ik laat zo’n back dus gewoon lopen en probeer bij balverlies van de tegenpartij zo snel mogelijk die voorin gebleven buitenspeler aan te spelen.’

Het gaat te ver om te zeggen dat Martínez zijn inspiratie om Lukaku en Hazard voorin te laten hangen aan de keukentafel bij de familie Cruijff heeft opgedaan, maar het zou kunnen. Het is in ieder geval een vorm van Cruijffiaans denken om de beste aanvallende linksback ter wereld niet te laten volgen door een aanvaller.

Verschil aanval links – rechts
Er zit een verschil tussen hoe de Belgen aanvallen over rechts en links proberen te verdedigen. Op de linkerkant wordt er zoals gezegd 3-tegen-3 gespeeld door Axel Witsel, Marouane Fellaini en Thomas Meunier tegen Philippe Coutinho, Neymar en Marcelo. Wanneer de Brazilianen van plek wisselen (wat vaak gebeurt) nemen de Belgen over van elkaar of volgen ze. Het kan dus gebeuren dat Witsel op Neymar komt te spelen of Meunier op Marcelo. Af en toe komt Toby Alderweireld rugdekking geven of een diepgaande speler overnemen, maar meestal redden de drie Belgen het. Dat is heel knap, gezien de technische kwaliteiten van hun drie tegenstanders. De derde middenvelder, Chadli, moet zich vooral bezighouden met Paulinho, aangezien dat een speler is die graag diepgaat en in de zestienmeter komt.
3v31

Over rechts ging het spel – zoals het hele toernooi – bijna niet bij Brazilië. Dat is zonde, want – zoals de afbeelding hierboven laat zien – ligt er een hoop ruimte aan de andere kant. België speelt zonder bal een soort 4-4-2, met de meest linkermiddenvelder als 10. De keren dat Willian via een succesvolle kantwissel in stelling wordt gebracht in de eerste helft zijn echter op de vingers van één hand te tellen en als de bal op rechts kwam, werd dit nooit gevaarlijk. België lost dit simpelweg op door met Chadli en Vertonghen 2v2 te spelen tegen Willian en Fagner en kwam op die manier nauwelijks in de problemen.

In balbezit
Zodra België eenmaal de bal afgepakt heeft, is de eerste schakel die gezocht wordt vaak De Bruyne. Verdedigende middenvelder Fernandinho heeft de ondankbare taak om deze counters af te stoppen en staat daarbij elke keer voor een moeilijke keuze. Wanneer hij er voor kiest om terug te lopen op eigen helft geeft hij De Bruyne tijd en ruimte om te dribbelen en kansen te creëren. Wanneer hij druk geeft op de bal loopt hij het risico om uitgespeeld te worden met een dribbel of snelle 1-2. Hoewel de uitslag anders doet vermoeden, heeft België maar een paar keer écht gevaarlijk gecounterd. Meestal gebeurt dat na balverlies aan de rechterkant van Brazilië, omdat dan zowel Fagner als Marcelo mee zijn in de aanval en het drietal Fernandinho, Thiago Silva en Miranda overblijft tegen de drie Belgische aanvallers.

Wanneer België zelf wat langer de bal heeft, zijn er een paar varianten te zien. Doordat Chadli en Vertonghen op links steeds net iets hoger en lager op het veld staan, kan je niet echt te spreken van een viermans- of driemansverdediging in de opbouw. De Bruyne wordt in balbezit geen spits of nummer tien meer, maar een middenvelder met een vrije rol, evenals Hazard zich op een hoop andere plaatsen laat uitzakken. Je zou kunnen proberen om deze opstelling van België te duiden met cijfertjes, maar dat zou de waarheid geen recht aan doen, zoals je bijvoorbeeld bij Spanje ook niet kon zeggen welk systeem het was door de vele positiewisselingen onderling.

Wedstrijdverloop eerste helft
In de eerste helft minuten levert deze clash tussen twee formaties en speelstijlen een gelijkopgaande wedstrijd op met uit open spel weinig kansen. Brazilië krijgt uit twee corners in de eerste tien minuten de grootste kansen van de wedstrijd. Kort daarna kopt Fernandinho een corner per abuis in zijn eigen goal. België houdt zich goed aan het verdedigende plan en verdedigt met name over Brazilië’s linkerkant opvallend gemakkelijk, waarbij Neymar en Coutinho nauwelijks in het spel voorkomen. Na iets meer dan een half uur scoort De Bruyne uit een counter na een corner de 0-2. Pas in de 36e minuut lost Brazilië voor het eerst een schot uit open spel van binnen het zestienmetergebied. Hoewel België de zaakjes goed op orde heeft, wordt het uit de counter zelf verder niet of nauwelijks écht gevaarlijk. 0-2 is gezien de kansenverhouding een redelijk gelukkige tussenstand voor de Belgen.

Tweede helft
Beide coaches houden na rust vast aan dezelfde formatie. Brazilië-coach Tite wisselt wel Willian in de rust voor Firmino, en haalt Gabriel Jesus naar de rechterkant. Ook gaan Neymar en Coutinho iets centraler voetballen, wat tot gevolg heeft dat er regelmatig een 1v1-situatie ontstaat tussen Marcelo en Meunier. Op die manier komt Brazilië meteen beter in de wedstrijd en vaker in de 16. In de afbeelding hieronder is te zien dat Marcelo meer ruimte heeft ten opzichte van de eerst helft.
Marcelo1v1

De afbeelding hierboven is de opmaat naar een aanval waarin Gabriel Jesus overduidelijk neergelegd wordt door Kompany maar er, ondanks de aanwezigheid van een videoscheidsrechter, geen penalty gegeven wordt. Tussen minuut 55 en 75 komt België nauwelijks nog van de eigen helft af met een geslaagde counter. Met name de weg naar De Bruyne wordt veel beter afgesloten. In de 62e minuut plaatst België voor het laatst een counter die eindigt in een schot op goal. Het is meteen het laatste schot van België in de wedstrijd.

Vlak voor de 2-1 van invaller Renato Augusto (afbeelding hieronder) is goed te zien dat België – zelfs in de 75e minuut met een zwaar veldoverwicht van Brazilië – nog steeds vasthoudt aan de 4-3-1-2 opstelling. Martínez opteert er ook bijna gehele tweede helft nog voor om het trio Lukaku, Hazard of De Bruyne dieper weg te zetten en dit kost zijn ploeg bijna de halve finale.
4312nogsteeds
Martínez had eerder in moeten grijpen en één van de drie moeten wisselen of verdedigender laten spelen, maar deed dat pas in minuut 81 (!), vanwege een blessure van Chadli. Thomas Vermaelen is diens vervanger en België’s verdedigende organisatie verandert in 5-3-2. Wanneer Tielemans een paar minuten later in het veld komt voor Lukaku verandert dit in 5-3-1-1, met De Bruyne kort achter Hazard als diepste spits.

Brazilië miste na de 2-1 nog een hele rits grote kansen, maar België gaat op basis van een prima eerste helft en een hele gelukkige tweede helft naar de halve finale.

Geluk of kwaliteit
Je kan op twee manieren naar deze wedstrijd kijken. In essentie is voetbal een spel waarbij je meer moet scoren dan de tegenstander en is er dus altijd een terechte winnaar, omdat ploeg A er in dit geval twee heeft ingeschopt en ploeg B maar eentje. Aan de andere kant is het zo dat afwerken een vrij willekeurig proces is, waarbij de uitkomst vaak enorm kan verschillen. Voetbal is een sport waarbij weinig goals vallen (2.6 gemiddeld op dit WK), en als de tegenstander er een bal voor jou inkopt en je schiet zelf een afstandsschot binnen na een counter kan je spreken van een gelukkige 0-2 voorsprong.

Martinez zei hierover na de wedstrijd: ‘I don’t like to talk about luck. It’s an educated manner of putting down people’s skills. They were skilful. They finished well. There was no luck.’

Iedereen moet hierover zijn eigen mening vormen of het nou nét kwaliteit is van Kevin de Bruyne om wel een bal van 20 meter binnen te schieten of dat dit ook altijd een beetje geluk is. Roberto Martínez had in de belangrijkste wedstrijd van zijn carrière in ieder geval wel het lef om iets heel aanvallends te doen. In de tweede helft had hij al heel snel dingen om moeten gooien, maar dat hij dit niet deed kwam de wedstrijd ten goede. Brazilië – België was mede door zijn cojones een echte klassieker.

Over 
Erik Elias (24) is oprichter van cesc.nl. Behalve met afstuderen verder vooral bezig met Between the Posts, een Engelstalige website over voetbaltactiek. Ook maakt hij met twee vrienden een voetbalpodcast. Heb je een vraag of opmerking over een artikel, of gewoon zin om over het spelletje te praten? Stuur een berichtje op Twitter! Je kan ook een mailtje sturen naar info@cesc.nl