Cesc

De beste trainer van Ajax aller tijden

Welke trainer won met Ajax het vaakst de Europa Cup I/Champions League? Grote kans dat je al gauw denkt aan Rinus Michels. De Generaal won er echter slechts één, in 1971. De finales van 1972 en 1973 werden ook door Ajax gewonnen, maar met een andere trainer op de bank. Met twee eindzeges in de belangrijkste clubcompetitie in het voetbal staat deze trainer op gelijke hoogte met namen als José Mourinho, Pep Guardiola en Ernst Happel. En toch doet de naam Stefan Kovács bij veel mensen geen belletje rinkelen. Wie was deze Roemeen?

Een stuk over Kovács’ tijd bij Ajax schrijven is heel lastig zonder uit te weiden over het werk van zijn voorganger. In januari 1965 verlaat Rinus Michels de amateurs van JOS om hoofdcoach van Ajax te kunnen worden. De selectie van de Amsterdammers bestaat dan nog uit semi-profs en de club verkeert in degradatienood. Michels behoudt de club in dat eerste halve seizoen voor de Eredivisie en begint de club te professionaliseren. De club gaat over op een full-profsysteem. Daarnaast is Michels als trainer zijn tijd ver vooruit. Hij introduceert nieuwe oefenstof, geeft de spelers klassikaal tactische les en vervangt de gehele achterhoede, het middenveld en de doelman. Jaar-in-jaar-uit wordt de ploeg beter en worden er ook meer hulptrainers (zoals een psycholoog en een looptrainer) bij het eerste elftal gehaald. Nadat in 1969 nog de finale verloren wordt van AC Milan wint Ajax in 1971 op Wembley de eerste Europa Cup I in de geschiedenis van de club. Michels maakt kort hierna bekend te zullen vertrekken.

Het bestuur stelt een lijst met vijftien mogelijke opvolgers op. Eén van de eersten die benaderd wordt is Velibor Vasović. De aanvoerder is in de zomer gestopt als voetballer en het bestuur ziet in hem een mooie natuurlijke opvolger van Michels. De Joegoslaaf weigert omdat hij denkt niet genoeg overwicht te hebben op de spelers met wie hij jaren heeft gespeeld. Na veel namen te hebben doorgestreept heeft het bestuur nog twee kandidaten over. De Duitser Hennes Weisweiler en de Roemeen Stefan Kovács. De Duitser lijkt in zijn aanpak te veel op Michels, wat het bestuur doet besluiten voor Kovács te kiezen. Hij heeft het goed gedaan bij Steaua Boekarest, maar zijn aanstelling komt wel als een verrassing. In de Europa Cup I heeft hij bijvoorbeeld nog maar twee wedstrijden gecoacht op het moment van zijn aanstelling. Omdat de Roemeense competitie ook door bijna niemand in Nederland intensief wordt gevolgd is de nieuwe coach van Ajax vooral een groot vraagteken voor supporters en journalisten. Tot op de dag van vandaag is het niet zeker waarom Kovács nou precies is aangesteld. De één stelt dat van Ajax’ voorzitter Jaap van Praag ‘waarschijnlijk hele goede adviseurs heeft gehad’, de ander heeft het over een gezonde portie mazzel.

Je zou kunnen denken dat Stefan Kovács in een door Michels zorgvuldig gespreid bedje terecht komt. De beste spelersgroep van Europa, spelend op de toppen van zijn kunnen en blakend van het zelfvertrouwen. Volgens aanvoerder Vasović kan Ajax echter nog wel wat stapjes maken op voetballend gebied. Hij stelt in het boek De Ajacieden van Maarten de Vos uit 1971 dat Ajax’ spelers nog te veel als robots spelen en de ploeg dus te veel als een machine opereert. Dit is volgens Michels goed: je moet als je aan het voetballen bent niet denken, maar doen. Volgens Vasović is het juist beter om wat meer je eigen inzichten te volgen op het veld, en zou Ajax nog beter kunnen voetballen dan het nu doet. Michels denkt als trainer alleen maar aan het resultaat. Goed voetbal en een goede sfeer zijn daarbij voor hem niet van belang.

Het contrast in stijl tussen de twee is groot. Michels heeft niet voor niets bijnamen als De Generaal en De Bul. Hij staat als oefenmeester mijlenver boven de groep en onderhoudt met de spelers een zuiver zakelijke en zelfs afstandelijke relatie. Kovács is meer van een menselijker aanpak en legt de regie meer in handen bij de spelers. Trainingen worden minder zwaar, de wedstrijdbespreking minder uitgebreid en er mag meer gelachen worden. Ajax gaat (als gevolg hiervan?) een stuk beter voetbal spelen en begint voortvarend aan de competitie.

In het voetbal geldt de ongeschreven regel dat een coach die vaak wint meestal geen problemen heeft, maar dit gaat niet op voor Kovács. In april 1972 wordt hij op het matje geroepen door het bestuur van Ajax. De discipline is volgens hen gezakt naar een onaanvaardbaar laag peil en dient aangehaald te worden. Kovács is hier niet van gediend en denkt met zijn werkwijze de juiste snaar te hebben geraakt bij zijn spelersgroep. Het gaat hier immers om volwassenen met een eigen verantwoordelijkheid en niet om kinderen. Hij heeft het gelijk op het veld in ieder geval aan zijn zijde.

Want Ajax speelt goed. Heel goed. In het eerste jaar onder de Roemeen wint Ajax letterlijk alles wat er te winnen valt: de competitie, de beker, de Europa Cup I, de wereldbeker en de Europese supercup. Hiermee is Kovács verreweg de best debuterende coach uit de clubgeschiedenis. Het volgende seizoen is iets minder, maar nog steeds heel erg goed. Wederom een landstitel en een Europese supercup. Ook wordt in Belgrado de finale van de Europa Cup I gewonnen van Juventus, waardoor Ajax op dat moment samen met Real Madrid de enige club is die dat toernooi drie keer op rij wint. Het regent sowieso records in die twee seizoenen. Keeper Heinz Stuy weet 1082 minuten op rij zijn doel schoon te houden, een record wat in 2005 pas door PSV uit de boeken wordt gekeept. Ook het huidige puntenrecord in de Eredivisie (93, omgerekend naar drie punten per overwinning) is van het Ajax van 1971/1972. In beide Kovács-seizoenen behaalt Ajax 30 overwinningen, wat daarna nooit meer een ploeg gelukt is.

KovacsinEuropaAjax heeft simpel gezegd in de twee jaar onder de nieuwe trainer de Nederlandse competitie als de Europa Cup I gedomineerd.

Maar dit heeft wel een prijs. Spelers corrigeren elkaar onder Kovács niet meer en er wordt vooral in het tweede seizoen onder zijn leiding ronduit slecht getraind. Middenvelder Gerrie Mühren zegt hier later over ‘dat je voelde dat de discipline weggleed’. De trainer corrigeert iemand die wat minder hard traint niet meer en zorgt vooral voor een ontspannen sfeer. Het beste voorbeeld hiervan is de voorbereiding op Europa Cup I-finale in Belgrado, de laatste wedstrijd van Kovács’ Ajax. De selectie verblijft in een hotel in het centrum, met de spelersvrouwen één etage lager en journalisten die welkom zijn in de lobby. Zelfs voor die tijd wordt dit door de spelers als niet-professioneel beschouwt. Tegenstander Juventus bereidt zich bijvoorbeeld op 75 kilometer afstand voor op de finale, in complete afzondering. Ajax speelt mat in de finale, maar wint wel door een vroege goal van Rep. Het is veruit de slechtste wedstrijd van Ajax dat seizoen. Verdediger Barry Hulshoff stuurt de week hierna een open brief naar Vrij Nederland waarin hij de grond gelijk maakt met Kovács. De titel van zijn brief, ‘waarom Ajax faalde’, is veelzeggend over de gemoedstoestand binnen de spelersgroep op dat moment.

Johan Cruijff maakt een goal in de ECi-finale van 1972
Johan Cruijff maakt een goal in de ECi-finale van 1972

Vooraf is opgelegd dat Kovács maar twee jaar in het westen werkzaam mag zijn (Roemenië is in die tijd nog een dictatuur). In maart 1973 laat de Roemeense president Nicolae Ceaucescu echter weten dat zijn verblijf verlengd kan worden. Blijkbaar vindt hij de succestrainer toch wel een mooi exportproduct voor Roemenië. Van een langer verblijf bij Ajax is geen sprake omdat de club al ruim voor maart een vervanger heeft gecontracteerd in de persoon van George Knobel. Kovács heeft na Ajax de clubs voor het uitzoeken, maar besluit bondscoach van Frankrijk te worden. De Fransen halen onder zijn leiding zowel het WK van 1974 als het EK van 1976 niet. Ook in de vier jaar als bondscoach van Roemenië (1976-1980) haalt hij geen eindronde. Hierna coacht hij nog Panathinaikos (twee seizoenen) en AS Monaco (één seizoen). Kovács wint nog maar één prijs, de Griekse beker in 1982. Met Ajax gaat het in het seizoen na zijn vertrek ronduit slecht. De club wordt derde in de competitie en in Europa in de 1/8e finale verslagen door CSKA Sofia.

Stefan Kovács overleed in 1995 in het Roemeense Cluj. Het zal voor altijd een onopgeloste vraag blijven of hij nou een hele goede peoplemanager was of een simpele trainer met een hele goede spelersgroep. Qua Europese prijzen is hij in Nederland ongeëvenaard. Het voetbal wat Ajax onder zijn leiding speelde is later Totaalvoetbal gaan heten, met als climax het WK van 1974, waar Oranje met zes Ajacieden in de basis het beste voetbal ter wereld speelt. Totaalvoetbal, een tactische revolutie in de voetbalwereld die tot op de dag van vandaag wordt aangehaald en beschreven in nationale en internationale media. Vrijwel nooit lees je daarbij de naam Kovács. De meest succesvolle coach van de meest succesvolle Nederlandse club is voor veel mensen een vergeten naam geworden in de voetbalhistorie.

Een heel goed boek over dit onderwerp is ‘De trots van de Wereld’ van Menno de Galan. Als je meer wilt weten over het Ajax van 1965-1974 is dat zeker aan te raden om te lezen. Er is in dit stuk een paar keer uit geciteerd. De foto boven het artikel is afkomstig van Het Nationaal Archief en wordt gebruikt onder voorwaarden van Creative Commons 3.0. Het overzicht van alle wedstrijden van Kovacs in Europa is afkomstig van www.voetbalstats.nl

Over 
Erik Elias (23) is oprichter van cesc.nl. In het dagelijks leven studeert hij aan de Haagse Hogeschool en geeft hij voetbaltraining. Heb je een vraag of opmerking over een artikel, of gewoon zin om over het spelletje te praten? Mijn inbox op Twitter staat open voor iedereen. Je kan ook een mailtje sturen naar info@cesc.nl

0 Comments

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *